Leczenie Wysiłkowego Nietrzymania Moczu U Kobiet W Wieku Rozrodczym Przy Użyciu Technologii Laserowej Er:Yag

© E.V. Leshunov, A.G. Martov, 2015/E.V. Leshunov, A.G. Martov

Leczenie wysiłkowego nietrzymania moczu u kobiet w wieku rozrodczym przy użyciu technologii laserowej Er:YAG

Academic Department of Urology at Vocational Training Institute of the Federal Medical Biological Agency (VTI FMBA, Head of Department, M.D., Professor A.G. Martov), Moscow City Clinical Hospital No. 57 (Chief Medical Officer, Candidate of Medical Sciences Y. A. Nazarova)

Evgenii Leshunov, M.D.; Peter Gerber Arne, M.D.; Alexey Martov

Streszczenie:

Wysiłkowe nietrzymanie moczu stanowi istotny problem medyczny i społeczny. Przeprowadzono badanie mające na celu ocenę skuteczności i bezpieczeństwa leczenia wysiłkowego nietrzymania moczu przy pomocy lasera erbowego (Er:Yag 2940nm) u kobiet w wieku reprodukcyjnym, z uwzględnieniem wpływu na funkcje seksualne. Do badania włączono 37 kobiet z łagodnym do umiarkowanego nietrzymaniem moczu, średni wiek uczestniczek wynosił 36.2 lata. Grupa kontrolna obejmowała 20 kobiet w podobnym wieku. Leczenie zapewniano w warunkach ambulatoryjnych bez podawania środków znieczulających lub uspakajających. Badanie obejmowało wywiady oparte na testach ICIQ-SF i FSFI, badanie końcówką Q w spoczynku, oraz manewr Valsalvy. Wszystkie 37 pacjentek zgłosiło znaczącą redukcję objawów nietrzymania moczu w ciągu miesiąca po zakończeniu procedury. Zanotowano również pozytywne zmiany funkcji seksualnych u osób badanych oraz poprawę kąta kąt nachylenia cewki moczowej, co stanowi wskaźnik skuteczności zastosowanej metody. Nie zarejestrowano powikłań w okresie krótkoterminowych i długoterminowych kontroli po zabiegu. Wniosek o skuteczności i profilu bezpieczeństwa nowej metody leczenia wysiłkowego nietrzymania moczu został sporządzony w oparciu o wyniki badania. 

Słowa kluczowe: wysiłkowe nietrzymanie moczu, minimalnie inwazyjna procedura, laser Er:Yag, terapia. 

Wstęp

Jakość życia kobiet w wieku reprodukcyjnym zależy od wielu czynników. Jakość życia jest rozumiana jako kategoria pozwalająca na zidentyfikowanie poziomu wolności i godności jednostki [1]. Wiek reprodukcyjny to okres w życiu kobiety, w którym może zajść w ciążę i urodzić dziecko. Demografia uznaje wiek reprodukcyjny (płodny) za okres pomiędzy 15 a 49 r..ż. Ciąża i poród stanowią procesy fizjologiczne mające istotne znaczenie na funkcjonowanie specyficznych narządów oraz kobiety w całości, i często prowadzą do rozwoju różnych objawów znacząco redukujących jakość życia. Typowym przykładem takich objawów jest nietrzymanie moczu (UI) podczas ciąży oraz po porodzie.

Badanie pokazało, że większość kobiet cierpiących z powodu UI ma w historii ciążę i poród. [2–4]. Szereg autorów zidentyfikowało odsetek nietrzymania moczu podczas ciąży na 12-74%[5, 6]. W 24-29% przypadków, UI rozwija się po pierwszej ciąży, podczas gdy u 21.7% kobiet objawy nietrzymania moczu pojawiają się podczas ciąży oraz w pierwszym roku po porodzie, największy odsetek wiąże się z trudną historią ginekologiczną, położniczą czy somatyczną [7, 8].

Występowanie wysiłkowego nietrzymania moczu jest bezpośrednio związane z liczbą ciąż, nawracającymi schorzeniami zapalnymi dróg rodnych, urazami ginekologicznymi oraz rozerwaniem krocza podczas porodu, klinicznymi objawami niezróżnicowanej dysplazji tkanki łącznej o charakterze rodzinnym. Niektóre kobiety obserwują spontaniczny powrót kontroli oddawania moczu w ciągu kilku tygodni lub miesięcy po porodzie, jednak dane otrzymane w ramach badania EPINCONT wykonanego w 2002 r. wskazują na to, że u 42% kobiet z tej kategorii dochodzi do rozwoju wysiłkowego nietrzymania moczu (SUI) w ciągu 5 lat; 92% kobiet zgłaszających rzadki lub jednorazowy epizod nietrzymania moczu w okresie po porodzie rozwija SIU w ciągu 5 lat [9].

Rosyjskie dane statystyczne z 2006 r. wskazują na to, że około 30 milionów kobiet w Rosji, z czego 2 na 3 aktywne zawodowo, cierpią z powodu tego chronicznego schorzenia o charakterze nawracającym, co oznacza, że co piąta kobieta z wieku reprodukcyjnym cierpi na to schorzenie [10]. Ogólnie rzecz biorąc, 30-70% kobiet w Rosji cierpi z powodu różnych rodzajów UI [11].

Stopień wpływu SUI na jakość życia waha się od znaczącego do niszczącego [12]. Patologiczna utrata moczu, chociaż nie stanowi schorzenia zagrażającego życiu, stanowi schorzenie „powoli wyniszczające”, chorobę społeczną porównywalną do depresji i cukrzycy, zaś koszty jej diagnostyki i leczenia w krajach rozwijających przekraczają łączne koszty bypassów serca czy dializy nerek [13, 14]. Dotknięta zostaje aktywność zawodowa osoby oraz zatrudnienie, zaś jej życie rodzinne czy społeczne staje się skomplikowane [15].

Wiadomym jest, że główne przyczyny SUI u kobiet to rozluźnienie struktur anatomicznych wspierających tkankę cewki moczowej oraz atrofia zwieracza cewki moczowej. Uszkodzenie unerwienia mięśni dna macicy nabyte podczas porodu może prowadzić do adynamii i utraty neurohormonalnej regulacji napięcia mięśni miednicy, co powoduje zarówno SUI, jak i przerwanie wsparcia dna miednicy. Badania wykazały, że w przypadku SUI u kobiet, wiązadła i powięź łonowo-szyjkowa zawierają niewystarczającą ilość kolagenu, bądź też kolagen podlega transformacji jakościowej. Zmieniony metabolizm tkanki łącznej prowadzi do niewystarczającego wsparcia dróg moczowo-płciowych.

Większość pacjentek z SUI preferuje procedury minimalnie inwazyjne zamiast zabiegów chirurgicznych, co sprawia, że poszukiwanie nowych metod leczenia wysiłkowego nietrzymania stanowi wysoki priorytet [16]. Istnieje potrzeba opracowania bardziej skutecznych metod minimalnie inwazyjnych, które pozwoliłyby na mniejsze powikłania śród- i pooperacyjne oraz zapewniałyby maksymalne odzyskanie zdrowia. Wśród szeregu dostępnych technologii medycznych znaczny nacisk kładzie się na technikę lokalnej hipertermii, w której pierwotny efekt jest związany albo bezpośrednio z denaturacją kolagenu, albo jest osiągany poprzez podgrzanie obszaru tkanki do temperatury równej lub nieco przekraczającej temperaturę denaturacji. W praktyce, lokalne podgrzanie tkanki jest osiągane za pomocą lasera w podczerwieni, emisji fal radiowych lub prądu elektrycznego.

Laserowe leczenie SUI wykonuje się za pomocą lasera erbowego (Er): YAG. Laser erbowy w podczerwieni (Er:YAG) posiada długość fali emisji 2.94 mikrometrów (średni zakres IR) i pracuje w trybie pulsacyjnym. Głębokość penetracji tkanki lasera erbowego nie przekracza 0.05mm (50 mikrometrów). Główny mechanizm działania lasera jest osiągany poprzez selektywna stymulację syntezy kolagenu pod błoną śluzową. Natychmiastowa reakcja kurczenia się włókien kolagenu oraz przyspieszenie neo-kolagenizacji prowadzi do skurczu tkanek oraz wzrostu ich elastyczności. Obszar poddawany leczeniu stopniowo się kurczy, wzmacnia oraz poprawia wsparcie pęcherza i w efekcie zmniejszają się objawy SUI.

Cel badania:

Przeprowadzono ocenę klinicznej skuteczności i bezpieczeństwa minimalnie inwazyjnej procedury leczenia wysiłkowego nietrzymania moczu u kobiet w wieku reprodukcyjnym przy użyciu technologii laserowej.

Materiały i metody

Badanie obejmowało 37 kobiet w wieku pomiędzy 28 a 43 lata (średnia wieku 36.2). Grupa kontrolna obejmowała 20 pacjentek w podobnym wieku, które nie zgłaszały objawów SUI; grupa została zbadana celem oceny wpływu sugerowanej metody leczenia na funkcje seksualne. Badanie przeprowadzono w ścisłej zgodności z odpowiednimi wskazówkami GCP, bez łamania Deklaracji Helsińskiej.

Wszystkie pacjentki biorące udział w badaniu zostały przebadane przez lekarza ogólnego, urologa oraz ginekologa.

Kryteria włączenia były następujące: poprzednia historia naturalnego porodu, prawidłowe wyniki cytologii (Pap test), brak uropatogenów w moczu w oparciu o badanie bakteriologiczne, bez historii ostrych stanów somatycznych, zweryfikowana diagnoza łagodnego do umiarkowanego SUI.

Kryteria wyłączenia: ciąża, karmienie, stosowanie leków uczulających na światło, uszkodzenia i/lub zmiany zapalne w miejscu leczenia, zdiagnozowane krwawienie z pochwy, miesiączka.

Dla celów oceny skuteczności klinicznej, zidentyfikowano 3 punkty kontrolne – przed procedurą, miesiąc przed i 6 miesięcy po procedurze.

Podczas każdej wizyty pacjentki przechodziły badanie dopochwowe, Pap test, test końcówki Q, manewr Valsalvy, test kaszlu, oraz proszono je o wypełnienie kwestionariuszy FSFI, ICIQ-UI SF i QOLSF-36.

Laserowe leczenie SUI przeprowadzono za pomocą lasera erbowego 6-tej generacji Dermablate MCL 31 z Asclepion Laser Technologies (Jena, Germany), wraz z dopochwowym umieszczeniem V-Asclepion. Leczenie przeprowadzano w warunkach ambulatoryjnych bez podawania leków znieczulających czy uspakajających, z pacjentami leżącymi w pozycji litomijnej. Przyrząd dopochwowy z lustrem 45° umieszczano w pochwie do wysokości szyjki macicy. Kanał pochwy był leczony poprzez powolne wycofywanie narzędzia wzdłuż ściany przedniej (zgodnie z ruchem wskazówek zegara od 11 do 14) w trybie ablacji wzdłuż całej długości aż do przedsionka pochwy. Następnie narzędzie było wprowadzane ponownie, a kanał leczony w trybie nie ablacyjnym. Połączenie tych dwóch sposobów pozwala na wysoka skuteczność oraz maksymalne bezpieczeństwo, z uniknięciem znacznego uszkodzenia śluzówki macicy. Po zakończeniu procedury, na śluzówkę pochwy podawano wodny roztwór chlorku heksydyny celem usunięcia pozostałości tkanek. Okres bez współżycia seksualnego wynosił 72 h. Lokalnie podawane środki dezynfekcyjne miały zapobiec powikłaniom zapalnym. Jeśli u pacjentki stwierdzono historię opryszczki narządów płciowych, przepisywano walacyklowir w standardowy dawkowaniu do przyjmowania przez trzy dni przed i po leczeniu. Wszystkie pacjentki wracały do normalnej aktywności tego samego dnia.

Statystyka

Wyniki

Wszystkie pacjentki biorące udział w badaniu miały leczone wysiłkowe nietrzymanie moczu technologią AsclepionV. Nie zarejestrowano powikłań śród- i pozabiegowych. Pacjentki nie zgłaszały bólu lub poczucia dyskomfortu podczas procedury.

Badanie dopochwowe pacjentek nie zidentyfikowało zmian patologicznych przed procedurą, 1 miesiąc i 6 miesięcy po procedurze. Podobnie, test Pap nie wykazał zmian w stanie szyjki macicy przed i po leczeniu.

Mimowolne popuszczanie moczu było stosowane jako wskaźnik stanu zdrowia pacjentki. Innymi słowy, jeśli pacjentka narzekała na SUI, musiało to zostać potwierdzone mimowolną utratą moczu w chwili wysiłku fizycznego. Test kaszlu przeprowadzano w pozycji litomijnej na fotelu ginekologicznym. Proszono pacjentkę o 3-krotne wykonanie 3-4 kaszlnięć z przerwą na jeden pełny oddech pomiędzy seriami. Wszystkie 37 pacjentek (100%) biorących udział w badaniu wykazywało wynik pozytywny w teście kaszlu przed rozpoczęciem procedury leczenia SUI laserem, tylko 6 (16%) dawało wynik pozytywny 1 miesiąc po procedurze. Sześć miesięcy po zakończeniu procedury wszystkie pacjentki dawały wynik negatywny.

Na całym świecie klinicyści stosują tzw. test końcówki Q do oceny adekwatności wsparcia pęcherza oraz trzeciej części cewki moczowej. Rycina 2 pokazuje wyniki tego testu u osób badanych przed, 1 i 6 miesięcy po procedurze. Przed procedurą manewr Valsalvy wykazał, że średni kąt nachylenia cewki moczowej wynosił 45.2 ± 4.79°; miesiąc po procedurze 40.4 ± 1.23° oraz 36.2 ± 2.42° po 6 miesiącach. Manewr Valsalvy (test nacisku) jest konieczny do sprawdzenia faktycznej pozycji cewki moczowej w chwili wysiłku. Pomimo, że test ten jest powszechnie stosowany w rutynowej praktyce ginekologicznej, znaczenie testu jest niewielkie. Nie wszystkie pacjentki z SUI dają pozytywny wynik końcówki Q oraz nie wszystkie pacjentki z pozytywnym wynikiem Q mają SUI.

Poziom ciężkości SUI skategoryzowano jako łagodny lekki (1-5), łagodny (6-12), umiarkowany (13-18) i ciężki (19-21) w oparciu o wynik międzynarodowego kwestionariusza ICIQ-UI SF. Zmiany w poziomach objawów SUI pokazano na Rycinie 2. Przed procedurą, średni wynik wynosił 8.3 ± 2.79; po miesiącu 3.1 ± 1.03 oraz 0.6 ± 0.54 po 6 miesiącach (p < 0.05).

Do oceny jakości życia przed i po procedurze, zastosowano zmodyfikowany kwestionariusz SF-36 Health Status Survey (SF-36). Kwestionariusz pozwolił na ocenę nie tylko skuteczności medycznej procedury leczenia, ale również zmian jakości życia w odniesieniu do aktywności fizycznej, stanu psychicznego, zachowania społecznego i pełnionych ról społecznych, funkcji seksualnych, oraz oceny własnej swojego dobrego samopoczucia.

Tabela 1

Zmiany w poziomie jakości życia w oparciu o wyniki kwestionariusza SF-36

SF-36

Przed procedurą

Po 1 miesiącu

Po 6 miesiącach

PF

51.4±11.0

65.2±11.6

84.7±14.7**

RP

39.1±18.8

53.3±15.4*

79.3±15.5**

BP

52.3±12.1

70.1±11.6*

81.0±15.1**

GH

54.8±9.6

73.0±9.3*

84.8±14.2**

VT

41.6±11.6

62.4±10.6

75.3±12.2**

SF

65.5±9.8

66.7±10.1

74.7±10.1*

RE

40.2±18.1

62.7±11.8

87.9±15.8**

MH

43.6±9.8

58.5±9.4*

78.8±10.7**

Uwaga: Istotność statystyczna: * – p < 0.05; ** —
p < 0.01 w porównaniu do wskaźnika przed procedurą.

Jak pokazuje Tabela 1, znaczącą poprawę zanotowano po procedurze w odniesieniu do następujących parametrów skali SF-36: RP, BP, GH, MH. Sześć miesięcy po procedurze, pozytywną poprawę z wysokim poziomem istotności (p < 0.01) zanotowano dla wszystkich parametrów SF-36, z wyjątkiem SF. Wskaźniki podane w kwestionariuszu korespondowały z poziomami adaptacji i wskazywały na wysoką jakość życia.

Wskaźnik Kobiecych Funkcji Seksualnych (Female Sexual Function Index -FSFI) zastosowano do oceny życia seksualnego pacjentek przed i po procedurze leczniczej. Odpowiedni format tego kwestionariusza pozwala na jego szerokie zastosowanie w praktyce klinicznej oraz dostępność dla respondentek. Wyniki badań życia seksualnego pacjentek przed i po procedurze przedstawiono w Tabeli 2.

Tabela 2

Porównanie pomiędzy osobami z grupy kontrolnej a pacjentkami z SUI

Zakres kwestionariusza FSFI-Q

Kontrola

Pacjentki z SUI

Zmiany w FSFI w porównaniu do kontroli,%

Libido

5.12 ± 0.37

4.14 ± 1.57

-14.58

Pobudzenie

4.67 ± 0.74

4.21 ± 1.47

-16.20

Nawilżenie

4.8 ± 0.56

4.36 ± 1.36

-9.17

Orgazm

5.5 ± 0.87

4.21 ± 1.33

-13.79

Satysfakcja

5.2 ± 0.61

4.34 ± 1.44

-14.98

Ból

5.68 ± 0.43

4.62 ± 1.51

-18.34

Przedział ufności <.0001

Jak pokazuje Tabela 2, wyniki pacjentek z SUI w zakresie FSFI-Q były statystycznie znaczące w porównaniu z kontrolą (р < 0.0001), co wskazuje na to, że respondentki cierpią na zaburzenia funkcji seksualnych. Chcielibyśmy zaznaczyć, że w oparciu o wyniki kwestionariusza FSFI (całkowity wynik poniżej 27), dysfunkcję życia seksualnego zdiagnozowano u 18% kobiet nie zgłaszających żadnych zaburzeń życia seksualnego.

Tabela 3

Podział osób badanych wg zakresu na podstawie zmian wskaźników kwestionariusza FSFI

Zakres

Poprawa

Brak zmiany

Libido

28 (75 %)

9 (24 %)

Pobudzenie

31 (73 %)

6 (16 %)

Nawilżenie

29 (78 %)

8 (21 %)

Orgazm

21 (57 %)

16 (43 %)

Satysfakcja

32 (77 %)

5 (13 %)

Ból

16 (43%)

21 (57 %)

Wyik całkowity

31 (84 %)

6 (16 %)

Ogólnie, parametry życia seksualnego uległy poprawie u 84% pacjentek, zaś pozostały niezmienione u 16% pacjentek (patrz Tabela 3), co potwierdza, że sugerowana metoda leczenia jest wysoce skuteczna oraz wskazuje na możliwość odzyskania funkcji seksualnych u pacjentek z SUI po procedurze korekcji laserowej.

Analiza profilu bezpieczeństwa dała następujące wyniki: wydzielinę z pochwy zaobserwowano u 20 (55%) pacjentek; stan podgorączkowy zanotowano u 6 (16%) pacjentek; cystalgię zanotowano u 2 (6%) pacjentek. Zanotowane efekty nie wymagały specjalistycznego leczenia i zanikały same w ciągu 3 dni.

Dyskusja

Szczególną zaletą tego leczenia dla pacjentek w wieku reprodukcyjnym z SUI jest to, że większość konwencjonalnych metod inwazyjnych jest niepożądane ze względu na to, że przyszły poród może zniszczyć efekty zabiegu chirurgicznego. Tym samy, kobietom w wieku reprodukcyjnym zazwyczaj zaleca się zastosowanie tradycyjnego leczenia, które może przynieść tylko tymczasową ulgę i utrudnia pacjentkom powrót do normalnej aktywności. Z tego powodu priorytet w urologii ma rozwój metod minimalnie inwazyjnych oraz skutecznych, które nie wymagają długotrwałego okresu rekonwalescencji lub stosowania środków znieczulających. Zastosowanie współczesnego systemu laserowego pozwala praktykom „włączyć” rekonstrukcję luźnej tkanki łącznej do tkanki ścisłej i dobrze uformowanej na drodze remodelingu macierzy zewnątrzkomórkowej. Odzyskanie funkcji strukturalnych zachodzi w wyniku zmian jakościowych tkanki łącznej związanych a syntezą kolagenu i włókien elastyny. Zastosowanie ostatniej generacji laserów Er:YAG z dużą zmiennością czasu trwania oraz intensywności pulsów pozwala praktykom na dostosowanie trybu ekspozycji do potrzeb danego przypadku.

Analiza danych otrzymanych w niniejszym badaniu dostarcza dowodów na wysoką skuteczność technologii Er:YAG w leczeniu objawów wysiłkowego nietrzymania moczu u pacjentek w wieku reprodukcyjnym z łagodnym do umiarkowanego SUI. Obiektywne kryterium skuteczności leczenia stanowiły: brak SUI, zwiększona redukcja stopnia zaburzeń seksualnych, odzyskanie normalnego ułożenia pęcherza oraz cewki moczowej, oraz w konsekwencji, jakości życia pieniędzy. Zmiany obserwowane w teście końcówki Q potwierdzają remodeling tkanki łącznej wokół cewki moczowej oraz zwiększoną funkcję podporową, prowadzącą do odzyskania prawidłowego położenia kąta cewki moczowej oraz prawidłowej funkcji utrzymywania moczu. Otrzymane dane potwierdzają również redukcję epizodów SUI.

Obiektywizacja wyników otrzymanych w badaniu pozwala na szybką identyfikację skuteczności wyników leczenia w zależności od podstawowego poziomu ciężkości leczonego przypadku SUI. W łagodnych przypadkach SUI, efekt obserwowano we wczesnym okresie pozabiegowym (6-10 dni), w formie całkowitego zaniku objawów SUI; pacjentki z umiarkowaną ciężkością wykazywały efekt pozytywny dopiero po drugiej sesji leczenia laserem.

Konsultacja po 6 miesiącach wykazał, że funkcja seksualna u pacjentek uległa poprawie, czego nie należy nie doceniać zważywszy na wysoki odsetek dysfunkcji seksualnych u pacjentek z SUI. Możliwe zmiany w zmianie odczuć w trakcie stosunku seksualnego również można powiązać ze zmianami unerwienia oraz dopływu krwi do przedniej ściany pochwy na wskutek leczenia.

Wrażenia pacjentów zostały obiektywnie ocenione dzięki ocenie jakości życia, co potwierdziło, że pacjenci SUI doświadczają poprawy zarówno fizycznej, jak i psychologicznej.

Nie stwierdzono powikłań w okresie pooperacyjnym. Okres rekonwalescencji nie przekraczał 3 dni, po których pacjentki mogły wrócić do normalnych aktywności seksualnych oraz wysiłku fizycznego.

Zabieg korekcyjny SUI przy użyciu lasera Er:YAG stanowi zatem nowoczesną oraz wysoce skuteczną, minimalnie inwazyjną metodę leczenia z optymalnym profilem bezpieczeństwa.

Źródła

  1. Spilker B. Quality of life assessments in clinical trials /R.d.Hays, Fayers Oxford University Press: Oxford, New York, Tokyo, 1998. – 360 p.

  2. Aleksandrov, V.P Stress urinary incontinence in women / V.P. Aleksandrov, A.V. Kurenkov, Y.V. Nikolaeva. SPB: SPBMAHE, 2006. – 92 p.

  3. I.A. Apolikhina, I.A. Obstetric and gynaecological risk factors in urinary incontinence / I.A. Apolikhina, V.V. Romikh // Obstetrics and gynaecology. 2003. – № 5. – pp. 7-10.

  4. Kulakov, V.I. Obstetric and gynaecological risk factors in urinary incontinence in women / V.I. Kulakov, I.A. Apolikhina, A.D. Deev // Obstetrics and gynaecology. 2005. – № 3. – p. 32-36.

  5. Risk factors for urinary incontinence among middle-aged women / K.N. Danforth, M.K. Townsend, K. Lifford et al. // Am. J. Obstet. Gynecol. 2006. -Vol. 194, №2. -P. 339-45.

  6. Risk factors for urinary incontinencein women / F. Parazzini, E. Colli, G. Origgi et al. // Eur. Urol. 2000. – Vol. 37, № 6. – P. 637-643.

  7. Loran, O.B. The epidimioogy, etiology, pathogenesis and diagnosis of urinary incontinece / O.B. Loran // Plenary meeting of the Board of the Russian Society of Urology: materials. M., 2001. – p. 21-41.

  8. Zakrytnaya, O.S. Prognosis of urinary incontience in women during pregnancy and after childbirth on grounds of prevention // abstract, medical sciences candidate, M., 2008

  9. Hannestad, Y.S. Help-seeking and associated factors in female urinary incontinence: the Norwegian EPINCONT study / Y.S. Hannestad, G. Rortveit, S. Hunskaar // Scand. J. Prim. Health Care. 2002. – Vol. 20. – P. 102-107.

  10. Alyaev, Yu.G. Urinary disorders / Yu.G. Alyaev, V.A. Grigoryan, Z.K. Gadzhieva.- M.:Littera, 2006.- 208 с.

  11. Apolikhina, I.A. The prevalence and social aspects of urinary incontinence in women / I.A. Apolikhina, V.V. Konstantinov, A.D. Deev // Obstetrics and gynaecology. 2005. – № 5. – G. 32 – 36.

  12. Prevalence and impact on quality of life of urinary incontinence: in Japanese working women / L Akari, M. Beppu; M. Kajiwara; Y. Mikami // Urology. 2005. – Vol; 66, № 1.-P. 88-93.

  13. Prevalence of urinary incontinence and other urological symptoms in the non-institutionalized elderly / A.C. Diokno, B.M. Brook, M.B. Brown et al.7/ J. Urol.- 1986.-Vol. 136.-P. 1022-25.

  14. Patient-reported impact of urinary incontinence—results from- treatment seeking women in 14 European countries / В. Monz, M.E. Pons, C. Hampel et al. // Maturitas. -2005. Vol. 52, Suppl -,2. – P. S24-34.

  15. Patterns of constipation in urogynecology: clinical importance and pathophysiologic insights / M. Soligo, S. Salvatore, A.V. Emmanuel et al. // Am. J. Obstet. Gynecol. 2006. – Vol. 195, № 1. – P. 50-5.

  16. Assessment of bothersomeness and impact on quality of life of urinary incontinence in women in France, Germany, Spain and the UK / S. Papanicolaou, S. Hunskaar, G. Lose, D Sykes // BJU Int. 2005. – Vol. 96, № 6.- P. 831-8.

Autorzy:

A.G. Martov, dr nauk medycznych, profesor, kierownik Kliniki Urologii w State Budgetary Healthcare Institution City Clinical Hospital No.57 of the Moscow Health Administration; kierownik Academic Department of Urology SBEI of FPT VPT FMBA of Russia, email: martovalex@mail.ru

Nasi partnerzy